ภ.ง.ด.90 vs 91 ฟรีแลนซ์ใช้แบบไหน — ยื่นภาษีปลายปียังไงให้ไม่หลง

เดือนมกราคมของทุกปีฟรีแลนซ์เริ่มทยอยถามใน Twitter ว่า ภ.ง.ด.90 กับ 91 ต่างกันยังไง ตัวเลือกไหนถูก คำตอบสั้นๆ คือฟรีแลนซ์เกือบทุกคนยื่น ภ.ง.ด.90 ไม่ใช่ 91

บทความนี้เคลียร์เรื่องใหญ่ของ "ปลายปี" ให้ครบ ทั้ง 2 ฟอร์มต่างกันยังไง ค่าลดหย่อนที่ฟรีแลนซ์ใช้ได้แต่ลืมใช้บ่อย และเทคนิคเลือก "หักค่าใช้จ่าย" ที่ผลต่างถึง 3 หมื่นบาท

ภ.ง.ด.90 vs ภ.ง.ด.91 — เลือกอันไหน

• ภ.ง.ด.91: ใช้สำหรับคนที่มีรายได้ "จากเงินเดือน" อย่างเดียว (มาตรา 40(1)) — พนักงานบริษัทที่ไม่มีรายได้นอก ใช้แบบนี้
• ภ.ง.ด.90: ใช้สำหรับคนที่มีรายได้ "นอกเงินเดือน" — รับงานฟรีแลนซ์ ขายของออนไลน์ ค่าเช่า ค่าลิขสิทธิ์ ฯลฯ
• พนักงานประจำ + ฟรีแลนซ์ side: ใช้ ภ.ง.ด.90 (ไม่ใช่ 91 + 90) — รวมรายได้ทั้งหมดในใบเดียว

รายได้ฟรีแลนซ์เข้าหมวดไหน — มาตรา 40(2) vs 40(8)

นี่คือจุดที่เงินคุณหาย/เพิ่มได้หลักหมื่นบาท ฟรีแลนซ์ส่วนใหญ่เลือกผิดเพราะไม่รู้ความต่าง

มาตรา 40(2) — ค่าจ้างทำของ

รายได้ลักษณะ "จ้างทำของ" ที่มีลูกค้าจ้างคุณทำงานชิ้นๆ ส่งงานเสร็จก็จบ ไม่มีหน้าที่ต่อเนื่อง — เช่น ออกแบบโลโก้ 1 ครั้ง 5,000 บาท ถือเป็น 40(2)

• หักค่าใช้จ่ายได้แบบเหมา: 50% ของรายได้ แต่ไม่เกิน 100,000 บาท
• นั่นแปลว่าถ้ารายได้ 1 ล้านบาท หักได้แค่ 100,000 (ไม่ใช่ 500,000)
• เหมาะกับคนที่รายได้ < 200,000/ปี

มาตรา 40(8) — รายได้จากการประกอบอาชีพอิสระ/ธุรกิจ

รายได้จากการประกอบกิจการต่อเนื่อง ไม่ใช่งานชิ้นๆ — เช่น เปิดสตูดิโอออกแบบ มีลูกค้าหลายราย รับงานเป็นประจำ ขายของออนไลน์

• หักค่าใช้จ่ายเหมา 60% ของรายได้ ไม่จำกัดเพดาน
• หรือเลือกหักตามจริง (เก็บใบเสร็จค่าใช้จ่ายทั้งปี) ก็ได้
• เหมาะกับคนที่รายได้สูง > 200,000/ปี — เพดาน 60% ทำให้เหลือรายได้สุทธิเสียภาษีน้อยลงมาก

ฟรีแลนซ์ที่ทำงานเต็มเวลาส่วนใหญ่ "เข้า 40(8) ได้" เพราะถือว่าประกอบอาชีพอิสระ ไม่ใช่จ้างทำของชิ้นเดียว — แต่กรมสรรพากรอาจเรียกเอกสารยืนยันถ้ารายได้สูงผิดสังเกต เก็บสัญญา/ใบแจ้งหนี้/หลักฐานการโอนไว้

5 ค่าลดหย่อนที่ฟรีแลนซ์มักลืม

1. ประกันสุขภาพตัวเอง — ลดหย่อนได้สูงสุด 25,000 บาท ใช้กับเบี้ยประกันสุขภาพแยก หรือรวมกับประกันชีวิตเป็น 100,000 บาท
2. เงินบริจาค — บริจาคให้สถานศึกษา/โรงพยาบาลรัฐ/มูลนิธิที่ขึ้นทะเบียน ลดหย่อนได้ 2 เท่า — บริจาค 5,000 ลดได้ 10,000
3. RMF/SSF — ลดหย่อนเงินลงทุนระยะยาว สูงสุด 30% ของรายได้แต่ไม่เกิน 500,000 รวมกัน เหมาะมากสำหรับฟรีแลนซ์ที่ไม่มีกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ
4. ดอกเบี้ยกู้ซื้อบ้าน — สูงสุด 100,000/ปี ใช้กับบ้านหลังแรกที่อยู่จริง
5. ประกันสังคม ม.39/ม.40 — ฟรีแลนซ์ที่สมัครประกันสังคมมาตรา 40 จ่ายเดือนละ 70-300 บาทแล้วแต่ทางเลือก ลดหย่อนได้ตามที่จ่ายจริง + ได้สิทธิรักษาพยาบาลด้วย

ขั้นตอนยื่น ภ.ง.ด.90 ผ่าน e-Filing

1. เข้า rd.go.th → "ยื่นภาษีออนไลน์" → สมัครเลข user (ครั้งแรกเท่านั้น)
2. เลือก "ภ.ง.ด.90" ปีภาษีที่ต้องการยื่น
3. กรอกรายได้ — มี 8 หมวด ฟรีแลนซ์ส่วนใหญ่กรอกหมวด "รายได้จากการประกอบอาชีพอิสระ" (40(8)) หรือ "ค่าจ้างทำของ" (40(2))
4. ระบบเลือกหักค่าใช้จ่ายให้แบบเหมา หรือเลือกหักตามจริงก็ได้
5. กรอกค่าลดหย่อน
6. ระบบคำนวณภาษีให้ — ถ้าได้คืนเลือกบัญชีธนาคารรับเงิน ถ้าต้องจ่ายเพิ่มกดผ่อน 3 งวดได้ฟรี
7. ยืนยัน → ปริ้น/save PDF — เก็บไว้ 5 ปี

Deadline และ penalty

• ยื่นได้ตั้งแต่ 1 ม.ค. — 31 มี.ค. ของปีถัดไป
• ยื่น e-Filing ได้ถึง 8 เม.ย. (ขยายเวลา)
• ยื่นช้า: ปรับ 200 บาท + ดอกเบี้ย 1.5%/เดือนของภาษีที่ค้าง
• ไม่ยื่นเลย: ปรับสูงสุด 2,000 บาท + ภาษีย้อนหลัง + ดอกเบี้ย

เก็บเอกสารอะไรไว้บ้างเตรียมยื่น

1. ใบหัก ณ ที่จ่าย 50ทวิ — ลูกค้าบริษัทหักให้ทุกใบงาน รวมเป็นเงินที่จ่ายล่วงหน้าให้สรรพากร
2. Statement บัญชีธนาคารทั้งปี — เป็นหลักฐานยอดรายได้
3. ใบเสร็จ/ใบแจ้งหนี้ที่ออกให้ลูกค้า — ใช้คู่กับ statement
4. เอกสารค่าใช้จ่าย ถ้าเลือกหักตามจริง — ค่าเช่า, ค่า hosting, ค่าอุปกรณ์
5. หลักฐานค่าลดหย่อน — กรมธรรม์ประกัน, ใบเสร็จบริจาค, สัญญากู้บ้าน

BillKub ช่วยจัดการเอกสารส่วน 3 — ใบเสร็จและใบแจ้งหนี้ที่ออกผ่าน BillKub ทั้งหมดอยู่ใน /history พร้อมยอดรวมรายเดือน/รายปี ตอนยื่นภาษีปลายปีดึงดูยอดรวมได้สะดวก